Yedi Sekiz Hasan Paşa

Çorum'un tam kalbinde, sarı taşlı Saat Kulesi'nin yanından her geçişte aslında bir adamın hatırasının yanından geçersiniz : Yedi Sekiz Hasan Paşa. Çorum'da bir zanaatkar evinde büyüyüp Kırım Savaşı'na katılan, çavuşluktan başlayıp müşirliğe (mareşallik) yükselen ve Osmanlı'nın son yüzyılında Beşiktaş saraylarının güvenliğini yıllarca elinde tutan bu adam, memleketine de bir saat kulesi bıraktı. Bu yazıda onun hayatını, tartışmalı "Yedi Sekiz" lakabını, Çırağan Baskını'ndaki rolünü ve Çorum'daki izlerini anlatıyoruz. Baştan bir not : Hasan Paşa hakkındaki kaynaklar birçok noktada birbirinden ayrılıyor; doğum ve ölüm tarihi ile lakabın kökeni gibi konulardaki farklı anlatımları açıkça belirtiyoruz.

Yedi Sekiz Hasan Paşa Kimdir? Çorumlu Bir Zanaatkar Oğlundan Mareşalliğe

Yedi Sekiz Hasan Paşa (Yedisekiz Hasan Paşa), Osmanlı ordusunda erlikten mareşalliğe kadar yükselebilen nadir isimlerden biridir. Resmi kayıtlarda ve uzun yıllar boyunca "Beşiktaş Muhafızı" unvanıyla anılmıştır; Çorum'da doğmuş, İstanbul'da vefat etmiştir. Askeri okul görmeden, rütbeleri görev başında kazanarak yükselen "alaylı" bir subaydır. Görevinin büyük bölümü II. Abdülhamid dönemine rastlar; Çorum Belediyesi'nin yayımladığı biyografide onun, dört padişah dönemini görmüş bir asker olarak anıldığı belirtilir. Bugün Çorum'da en çok, şehrin simgesi Saat Kulesi'nin yaptırıcısı olarak tanınır.

Doğumu ve Ailesi : Çorum'da Bir Zanaatkar Evi

Hasan Paşa'nın doğum tarihi konusunda en güvenilir belge, Çorum nüfus kütüğündeki kayıttır ve bu kayıt onu 1831'e (Hicri 1247) yerleştirir; kütükte esas adı "Hacı Hasan" olarak geçer. Ansiklopedik kaynakların çoğu da 1831'i verir. Bazı yayınlar ise 1824-1825 (Hicri 1240) tarihini kullanır; bu fark, kaynaklarda yaşının neden farklı hesaplandığını da açıklar. Doğum yeri Çorum'dur; bazı kaynaklar bunu Kuşsaray köyü olarak belirtirken, Çorum Belediyesi'nin yayınında kent merkezindeki bir mahalle anılır. Babası Hacı Mustafa Ağa, kaynaklara göre demirci ya da kılıç ustasıydı; küçük Hasan askerlik çağına kadar babasının yanında çalıştı. Yani karşımızdaki, saraylarda yetişmiş biri değil, Anadolu'nun bir zanaatkar evinden çıkıp İstanbul'a gelen bir gençtir.

Kırım Savaşı'ndan Beşiktaş Karakolu'na

Askerlik görevi için İstanbul'a gelen Hasan, Kırım Savaşı'na katıldı ve gösterdiği yararlılıklarla dikkat çekti; savaş sonunda İstanbul'a dönünce çavuşluk rütbesiyle ödüllendirildi. Sultan Abdülaziz döneminde "ağa" payesiyle Beşiktaş karakolunun başına getirildi. Beşiktaş, Osmanlı hanedanının saraylarının bulunduğu yerdi; bu karakolun komutanı, sarayların ve padişahın güvenliğinden sorumlu, güven duyulan bir isim olmak zorundaydı. Abdülaziz'den sonra II. Abdülhamid tahta çıkınca da bu görevde kaldı ve padişahın güvenini kazandı. Zamanla ferik (korgeneral) rütbesine, ardından en yüksek asker rütbelerinden biri olan müşirliğe (mareşallik) yükseldi.

Dört Padişah, Bir Karakol : Hasan Paşa'nın Dönemi

Hasan Paşa'nın hayatı, Osmanlı'nın çalkantılı son yüzyılının aynasıdır. Kırım Savaşı, Sultan Abdülmecid döneminin savaşıydı; Beşiktaş karakolundaki ilk görevi Sultan Abdülaziz'in saltanatına denk düştü; 1876'da kısa süren V. Murad devri ve ardından gelen II. Abdülhamid dönemi ise onun asıl güçlendiği yıllardı. Bu kadar farklı padişahın altında görevde kalabilmek, tek başına dikkat çekicidir : Beşiktaş'taki saraylar, taht değişimlerinin en gergin yaşandığı yerlerdi ve karakol komutanı her seferinde yeni bir düzenin içinde güvenini yeniden kanıtlamak zorundaydı. Erkoç'un deyimiyle "erlikten mareşalliğe" uzanan yol, bu yüzden yalnızca bir rütbe hikayesi değil, sadakat ve zamanlama hikayesidir.

Çırağan Baskını ve Ali Suavi (1878)

Hasan Paşa'yı tarihe geçiren olay, 1878'deki Çırağan Baskını'dır. Osmanlı düşünce ve siyaset hayatının tartışmalı isimlerinden Ali Suavi, bir grup adamıyla Çırağan Sarayı'na girip eski padişah V. Murad'ı yeniden tahta çıkarmayı hedefledi; baskın Beşiktaş karakolunun müdahalesiyle bastırıldı. Yaygın anlatıya göre Ali Suavi'yi etkisiz hale getiren, Beşiktaş karakolunun komutanı Hasan Ağa'dır ve bunun bir sopa darbesiyle olduğu anlatılır. Bu olay, Hasan Ağa'ya paşalık unvanının verilmesinin gerekçesi olarak sık sık anılır ve onun II. Abdülhamid nezdindeki itibarını pekiştirdi. Olayın ayrıntıları kaynaklarda farklı anlatılır; ancak Hasan Paşa'nın adının Çırağan Baskını'yla anıldığı konusunda kaynaklar birleşir.

"Yedi Sekiz" Lakabı : Rakamlar mı, Harfler mi?

En çok merak edilen soru, bu ilginç lakabın nereden geldiğidir. Yaygın anlatı şöyledir : okuma yazması zayıf olan Hasan Paşa, imzasını Arapça yedi (٧) ve sekiz (٨) rakamlarını yan yana yazıp üzerine bir çizgi çekerek atardı; halk bu imzadan yola çıkarak ona "Yedi Sekiz" demiştir. Başka bir anlatıma göre ise imzası, Arap harflerinden "ha" ve "nun" harflerinin arasına çizgi çekilmesinden oluşuyordu. Akademik çalışmalar bir noktaya daha dikkat çeker : Hasan Paşa'nın yaşadığı dönemde ve 1940'lı yıllara kadar yazılanlarda o, daha çok "Beşiktaş Muhafızı" olarak geçer, "Yedi Sekiz" lakabı ise sonradan yaygınlık kazanmıştır. Yani bugün en tanınan adı, resmi ve dönemin adı değildir. Okuma yazma bilmediği iddiası da farklı değerlendirilir; bazı yazarlar onu "ümmi" olarak anlatırken, akademik çalışmalar bu iddiaya temkinli yaklaşır.

Beşiktaş Muhafızı Olarak : Otorite ve Tartışmalı Yönler

Hasan Paşa, Yıldız Sarayı çevresindeki güvenlik tedbirlerinin artırıldığı yıllarda Beşiktaş'ın gerçek otoritesiydi. Halk arasında, karakolda sert cezalar uygulandığına dair anlatılar dolaşır ve Beşiktaş halkının karakola düşmekten çekindiği söylenir. Öte yandan bazı yerel ve tarihi kaynaklar, bu anlatıların abartıldığını, sert uygulamaların hırsız ve haydutlara yönelik olduğunu savunur. Tarihçiler bu konuda farklı değerlendirmeler yapar; doğru olan, iki anlatıyı da aktarmak ve Hasan Paşa'yı hem sadık ve otoriter bir güvenlik amiri hem de dönemin sert yönetim anlayışının bir parçası olarak görmektir. Edebiyat ve tarih dünyasında da farklı yorumları vardır : Necip Fazıl Kısakürek onu enerjik davranışlarıyla tanınan, Anadolu'dan çıkmış bir komutan olarak anlatır; tarihçi Cemal Kutay ise onu, Ali Suavi'nin sonunda rol oynayan muhafız olarak anar. Bu anlatılar, Hasan Paşa'nın bir asker olmanın ötesinde, kendi çağının popüler bir figürü olduğunu gösterir.

🏠 E Odakirala Ev Sahibi Notu : Çorum'da konaklayan misafirlerin bir bölümü, şehrin tarihi kimliğini merak eder ve "bu kule kimin?" sorusunu sorar. Karşılama mesajınıza Saat Kulesi'nin arkasındaki bu hikayeyi bir cümleyle eklemek ("Saat Kulesi'ni, Çorumlu Yedi Sekiz Hasan Paşa 1894'te yaptırdı") misafire şehri sevdiren küçük ama etkili bir dokunuştur.

Son Yılları, Ölümü ve Mezarı

Hasan Paşa, ömrünün sonuna kadar Beşiktaş'ta yaşadı; Abbas Ağa Mahallesi'ndeki konağında tifo hastalığına yakalandı ve kısa süre içinde vefat etti. Cenazesi bu konaktan alınarak Beşiktaş'taki Sinan Paşa Camii'ne getirildi; cenazeye oğulları Emin ve Said Paşalar, kardeşi Üsküdar Jandarma Alay Komutanı Ömer Paşa ve büyük bir kalabalık katıldı. Mezarı, Beşiktaş'taki Yahya Efendi Külliyesi'nin haziresindedir. Ölüm tarihi konusunda kaynaklar birleşmez : bazıları 22 Ekim 1904, bazı ansiklopedik kaynaklar ise 23 Ocak 1905 tarihini verir; birkaç yayında 1902 tarihine de rastlanır. Yaşı da doğum yılı tartışmasına bağlı olarak 73 ile 80 arasında anlatılır. Bu çelişkiler, Hasan Paşa'nın efsaneleşmiş bir figür olduğunu, ancak hakkındaki bilgilerin hâlâ akademik olarak tartışıldığını gösterir.

Hasan Paşa'nın Çorum'daki İzleri : Saat Kulesi ve Kütüphane

Çorum Saat Kulesi

Hasan Paşa, doğduğu şehri hiç unutmadı ve Çorum'a hayır işleriyle bağlı kaldı. Bunların en görünür olanı 1894'te (Hicri 1312) yaptırdığı Saat Kulesi'dir : sarı kesme kum taşından, minare formunda, 27,5 metre yüksekliğinde bu yapı bugün şehrin simgesidir. Çorum Belediyesi, kuleyi Hasan Paşa'nın yadigarı ve şehrin sembol eserlerinden biri olarak tanımlar. Kulenin çanının, Hasan Paşa tarafından özenle seçilip İstanbul'dan gönderildiği belirtilir. Kulenin mimarisi, tarihçesi ve çevresindeki rota için Çorum Kalesi ve Saat Kulesi rehberimize bakabilirsiniz.

Kitabedeki Cümle

Kulenin güneye açılan kapısının üstündeki mermer kitabe, yapının Hasan Paşa'nın hayır eseri olduğunu belirtir ve son dizesi kuleyi bir "mikat" olarak tanımlar : "Bu mikat-i celili yapdı bak Lütfi Hasan Paşa, 1312". Mikat, zamanın ölçüldüğü yer demektir; yani kule, Hasan Paşa'nın şehre armağan ettiği bir ortak zaman işaretidir. Kitabenin, Muhammet Nuri Bektaşi (Korman) tarafından yazıldığı belirtilir.

Hasan Paşa Kütüphanesi

Çorum Belediyesi'nin yayımladığı Ethem Erkoç kitabında, Hasan Paşa'nın Çorum'a hizmetlerini anlatan bölümlerde Saat Kulesi'nin yanı sıra "Hasan Paşa Kütüphanesi" başlıklı bir bölüm de yer alır. Kütüphanenin ayrıntıları için doğrudan bu esere bakmak gerekir; biz burada başlığın varlığını aktarmakla yetiniyoruz.

Beşiktaş'ta Adı Yaşıyor

Hasan Paşa'nın anısı yalnızca Çorum'da değil, Beşiktaş'ta da yaşar. Semtte adını taşıyan, en eski esnaflardan biri olarak bilinen bir fırın bulunur; kaynaklara göre işletmenin Paşa'nın ailesiyle bir ilgisi yoktur, yalnızca adı, semtin hafızasındaki yerinin bir göstergesidir. Konaklar Mahallesi Muhtarlığı da Hasan Paşa'yı "Beşiktaş Muhafızı (Yedi Sekiz) Hasan Paşa" başlığıyla mahalle tarihine ekleyerek anmaktadır.

Bugün Neden Hâlâ Konuşuluyor?

Hasan Paşa'nın hikayesi, iki nedenle bugün de ilgi görüyor. Birincisi, Osmanlı'nın son yüzyılında Anadolu'dan çıkıp en üst rütbeye ulaşmış bir "alaylı" olması : bu, dönemin en dikkat çekici yükseliş hikayelerinden biridir. İkincisi, adının bir lakap olarak yaşaması ve o lakabın kökeninin hâlâ tartışılması : tarih, bazen bir imzanın nasıl yorumlandığına bağlı olarak bir ismi yüzyıllarca yaşatabiliyor. Çorum'daysanız bu hikayeyi somut bir yerde görmek mümkün : sarı taşlı Saat Kulesi, bir paşanın memleketine bıraktığı çanlı bir armağandır.

Hasan Paşa'yı Daha Yakından Tanımak İsteyenler İçin Kaynaklar

Bu yazıyı hazırlarken başvurduğumuz ve daha derine inmek isteyenlere önerdiğimiz iki temel kaynak var. Birincisi, Ethem Erkoç'un "Beşiktaş Muhafızı Yedi Sekiz Hasan Paşa ve Bir Devrin Hikâyesi" adlı kitabıdır; ilk baskısı 2004'te yapılan eser, Çorum Belediyesi tarafından kültür yayını olarak yeniden basılmıştır. İkincisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi'nde yayımlanan "Beşiktaş Muhafızı Müşir (Yedi-Sekiz) Hasan Paşa Hayatı ve Askerî Faaliyetleri" başlıklı akademik çalışmadır; bu makale, paşa hakkında yazılan ancak akademik dayanağı olmayan anlatıları da ayrı olarak ele alır.

Çorum'da Hasan Paşa'nın İzini Sürmek : Kısa Bir Rota

Hasan Paşa'nın Çorum'daki izini sürmek için şehir merkezinde kısa bir yürüyüş yeterlidir. Saat Kulesi'nden başlayın : kapısının üstündeki kitabeye, sarı taşın işçiliğine ve çevresindeki çarşı hayatına bakın. Ardından kale mahallesine doğru yürüyüp şehrin tarihi katmanlarını görün. Rotayı tamamladıktan sonra Çorum'un Hitit hazinelerine yönelebilirsiniz : Hattuşa rehberimiz ve Alacahöyük rehberimiz yolunuzu aydınlatır; ilin tamamına genel bakış için Çorum gezi rehberimiz hazır.

Çorum'da Konaklama : Şehir Merkezinde Bir Üs

Çorum'un tarihini yerinde yaşamak isteyenler için şehir merkezi en iyi başlangıç noktasıdır : Saat Kulesi, çarşı ve kale yürüme mesafesinde, Hitit başkenti ise araçla yaklaşık bir saat uzaktadır. Birkaç gün kalıp hem şehir hem Hitit rotasını gezecekseniz mutfaklı ve ferah bir günlük kiralık ev otel odasından daha rahat bir üstür. Güncel seçenekler için Çorum günlük kiralık ev sayfamıza, uzun kalışlar ve eşyalı düzen için Çorum kiralık daire sayfamıza göz atabilirsiniz.

🏠 E Odakirala Ev Sahibi Notu : Tarihi kimliği güçlü şehirlerde misafirler, evin çevresindeki anıtlara mesafeyi ilk sorular arasında sorar. İlanınızda "Saat Kulesi'ne yürüme süresi" gibi somut bir bilgi vermek hem arama eşleşmesini hem güveni artırır; kısa bir "çevrenizdeki tarihi rota" notu eklemek ise ilanınızı sıradan bir daire olmaktan çıkarıp bir şehir deneyimine dönüştürür.

Sıkça Sorulan Sorular

Yedi Sekiz Hasan Paşa kimdir? Çorumlu, Osmanlı ordusunda erlikten mareşalliğe (müşirlik) kadar yükselmiş ve uzun yıllar Beşiktaş muhafızlığı yapmış bir paşadır. Çorum Saat Kulesi'ni 1894'te yaptıran kişi olarak da tanınır.

Neden "Yedi Sekiz" denir? Yaygın anlatıya göre imzasını Arapça yedi ve sekiz rakamlarıyla attığı için bu lakabı almıştır. Başka bir anlatıma göre imzası "ha" ve "nun" harflerinden oluşuyordu; akademik çalışmalar lakabın sonradan yaygınlaştığını, dönemin kayıtlarında onun daha çok "Beşiktaş Muhafızı" olarak geçtiğini belirtir.

Yedi Sekiz Hasan Paşa nerede ve ne zaman doğdu? Çorum'da doğmuştur. Çorum nüfus kütüğüne göre doğum yılı 1831'dir; bazı kaynaklar 1824-1825 tarihini kullanır.

Yedi Sekiz Hasan Paşa ne zaman öldü? Beşiktaş'taki konağında tifoya yakalanarak vefat etmiştir. Kaynaklar ölüm tarihi konusunda birleşmez : 22 Ekim 1904 ve 23 Ocak 1905 en sık verilen tarihlerdir.

Ali Suavi ile bağlantısı nedir? 1878'deki Çırağan Baskını sırasında Beşiktaş karakolunun komutanı olan Hasan Ağa'nın, baskını yöneten Ali Suavi'yi etkisiz hale getirdiği anlatılır; bu olay ona paşalık unvanı kazandırmıştır.

Hasan Paşa Çorum'a ne yaptırdı? En bilinen eseri 1894'te yaptırdığı Çorum Saat Kulesi'dir; kulenin çanını da İstanbul'dan özenle seçip gönderdiği belirtilir. Çorum Belediyesi'nin yayımladığı biyografide ayrıca "Hasan Paşa Kütüphanesi" başlıklı bir bölüm yer alır.

Yedi Sekiz Hasan Paşa'nın mezarı nerede? Beşiktaş'taki Yahya Efendi Külliyesi'nin haziresindedir.

Hasan Paşa hakkında hangi kitap ve makalelere bakılabilir? Ethem Erkoç'un "Beşiktaş Muhafızı Yedi Sekiz Hasan Paşa ve Bir Devrin Hikâyesi" kitabı ile Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi'ndeki "Beşiktaş Muhafızı Müşir (Yedi-Sekiz) Hasan Paşa Hayatı ve Askerî Faaliyetleri" başlıklı çalışma temel kaynaklardır.

Bağlantıda Kalın

Çorum ve Türkiye'nin dört bir yanından gezi rehberleri ve konaklama önerileri için bizi takip edin : Instagram, Facebook, LinkedIn ve YouTube.

Son güncelleme : Eylül 2026. Tarihsel bilgiler kaynaklara göre derlenmiştir; kaynaklar arasındaki farklar metinde belirtilmiştir.